Kleur en kleurcodering

Kleur is een complexe materie waar elkeen van ons mee te maken heeft. Kleuren zijn alom tegenwoordig.
Daarom zijn zij oh zo belangrijk voor ons en hebben zij ook een enorme invloed op ons dagelijse leven.

Wat is kleur?
Kleur kan je op diverse manieren benaderen.
Technisch gezien is kleur een eigenschap van licht die wordt bepaald door de verschillende golflengtes
waaruit dat licht is samengesteld. Daarbij is ons menselijk oog (slechts) in staat golflengtes waar te
nemen met frequenties tussen 780 en 380 nm.

Het was Isaac Newton die met zijn alom bekende prisma-experiment (fig 1) aantoonde dat wit licht is
samengesteld uit alle kleuren van de regenboog met in volgorde van dalende golflengte rood – oranje -
geel – groen-blauw-indigo-violet (fig 2). Merk daarbij op dat wit en zwart niet in dit rijtje thuishoren, reden waarom deze “kleuren” ook vaak niet als kleuren worden aanzien.

Samengevoegd leveren deze kennelijk elementaire kleuren weer wit licht op. Wit is dus de kleur waarbij
alle golflengtes worden weerkaatst. Bij zwart daarentegen wordt alle licht geabsorbeerd. Wanneer er
geen licht is en dus donker is, zijn er ook geen kleuren, en is alles dus zwart.

fig 1
Kleurenprisma van Newton

fig 2
Spectrum van zichtbaar licht van 380 tot 780 nanometer

Kleurbenoeming
Een van de oudste sporen van kleur vinden wij terug in Spanje, In de grotten van Nerja waar de tot op heden oudst bekende en gedateerde muurschilderingen voorkomen.De oudste holbewoners kenden
enkel natuurlijke kleurstoffen als houtskool (zwart), gelige en rode aardekleuren, krijt (wit) en bloed.
In het Oude Egypte werd het bestaande kleurenpalet uitgebreid met minerale pigmenten. Zo werden
mineralen als het rode cinnaber, het oranje realgar, het gele orpiment, het blauwe azuriet en het groene
malachiet voor het eerst gebruikt. Zo werd in de 12de eeuw het pastelblauw ontwikkeld, en later in de
Middeleeuwen kwam dan bijvoorbeeld de lapis lazuli en het Afghaanse ultramarijn, met nog later, rond
de 15de eeuw smalt op de proppen. De peperdure prijzen en de zeldzaamheid van een aantal van deze
natuurlijke kleurstoffen leiden rond 1700 tot de geboorte van de synthetische kleurstoffen welke ons het
huidige kleurenpallet bezorgen.


Naast de wetenschappelijke benamingen gingen een aantal kleuren een eigen benaming ontwikkelen,
vaak analoog met in de natuur voorkomende elementen. Zo kennen we algemeen:

citroengeel appeltje van oranje ferrarirood hemelsblauw sneeuwwit

 

Kleuropdeling vanuit technisch oogpunt
Iemand die een belangrijke bijdrage heeft geleerd tot de kleurenleer is Johannes Itten. De door hem
ontworpen kleurencirkel (fig 3) is gebaseerd op het substractief kleurensysteem (verfsysteem waarbij
licht op verf valt). Itten ging uit van 3 primaire kleuren namelijk rood, geel en blauw (binnenste 3-hoek).
Door menging in gelijke delen bekwam hij 3 nieuwe kleuren, de secundaire kleuren (6-hoek errond).
• waarbij geel & rood => oranje geeft
• rood & blauw => paars geeft
• blauw & geel => groen geeft
Door menging in gelijke delen van een primaire met een secundaire kleur bekwam Itten de tertiaire
kleuren (buitenste kleurencirkel).

fig 3 Kleurencirkel van Itten Johannes (1888)

Achteraf bleken de door Itten beschreven primaire kleuren slechts “bij benadering” juist te zijn. Zo is
bijvoorbeeld rood geen echte primaire kleur, maar wel het roze, paarsachtige chinacridon.
Itten’s kleurencirkel bleek echter voor de grafische sector niet op te gaan.Hier ging men uit van de CMYK-
systeem (Cyaan, Magenta, Yellow & Key=Black) zie fig 4
Daarnaast is er het RGB-kleurensysteem (Rood, Groen & Blauw) dat uitgaat van additieve kleurmenging.
Dit systeem wordt vooral in de fotografie en beedschermindustrie gebruikt en wordt door HTML herkend
(fig 5).


fig 4 CMYK-kleurensysteem fig 5 RBG-kleurensysteem

Kleuren coderen
Naarmate de wereld meer en meer geïndustrialiseerd werd, begon de noodzaak te ontstaan om kleuren
te definiëren. Om te kunnen communiceren over kleur diende men over standaarden te beschikken
waarbij de kleur eventueel kon worden omgezet in cijfertaal.

Het ACC-kleurcoderingssysteem (fig 6)
Dit systeem vertekt van een cilinder met bovenaan in het centrum wit en onderaan in het centrum zwart. De cilinder wordt verder verdeeld in segmenten (vertikaal) en schijven(horizontaal).op deze manier kan
kleur, intensiteit of helderheid en verzadiging worden gecodeerd, wat betreft de kleurtoon: in 1 letter + 1
cijfer, de intensiteit of helderheid en de verzadiging worden weergegeven in groepen van 2 cijfers.
Voorbeeld waarbij kleur N0.05.85 staat voor een lichtgroene kleur
• K2 staat voor een (bepaalde) kleurtoon groen
• 30 staat voor een lage verzadiging (weinig toevoeging van grijs/zwart)
• 70 staat voor een hoge helderheid (bleke kleur)

fig 6 ACC-kleurensysteem

Het CMY(K)-kleurcoderingssysteem (fig 7)

De CMYK-code voor een kleur wordt weergegeven door het dekkingspercentage van de vier inkten
die nodig is om die kleur te verkrijgen. Wanneer we de basiskleuren langs drie assen uitzetten, krijgen we
de CMYK-kleurenkubus. Dit systeem wordt ook wel het Full Color systeem genoemd.


fig 7 CMYK-kleurensysteem

Het NCS (Natural Colouring System) kleurencoderingssysteem

Het NCS-systeem is gebaseerd op de hypothese dat er drie paren van elementaire kleuren zouden zijn:
wit en zwart (N of neutralen) en de twee paren bonte kleuren: groen en rood (R), geel (Y) en blauw (B).
Het systeem is ontleend aan de kleurencirkel van Hering (fig 8) en is omschrijft uit welke basiskleuren
elke kleur is samengesteld en hun onderlnge verhouding.


Fig 8 kleurencirkel van Ewald Hering (1879)
Voorbeeld waarbij kleur S 0580-Y10R staat voor een fel gele kleur, zij het lichtjes verzadigd

• S Duid op de standaard van 1995. een tint van 90% geel + 10% rood

• 05 Deze kleur bestaat uit 5% zwart en Bijgevolg een licht ‘vervuilde’ gele kleur
• 80 80% geel (Y)

• Y10R Deze nuance bevat 90% geel (Y) en 10% rood (R).

Het RGB-kleurencoderingssysteem
Werkt als het CMYK-systeem, echter zonder toevoeging van zwart

Het PMS (Pantone Matching System) Kleurencoderingssysteem
Dit universeel kleurcoderingssysteem wordt vooral gebruikt voor drukwerk. PMS heeft tov Full Color meer extra kleuren. Ook hier gaat de codering uit van de samenstelling van de kleur.

RAL
het Ral kleurencoderingssyteem is een systeem ontstaan in de Industrie ter normering van de meest
voorkomende industriële kleuren. Daardoor wordt dit systeem vooral gebruikt voor bijvoorbeeld
bureelmeubileir, ramen, deuren, machines en dergelijke meer. De kleuren worden hierbij gegroepeerd
per kleurengroep, doch verder is er geen logische nummering.
Zo is bijvoorbeeld het nummer RAL 1002 de gele kleur gebruikt voor aanduiding van gasleidingen

Kleuropdeling vanuit gevoelsmatig oogpunt

Kleur kan je ook gevoelsmatig opdelen. Hierbij onderscheiden we 2 groepen, kouden, en warme kleuren.
Warme kleuren zijn deze kleuren waarbij wij aan vuur denken en dus alle kleuren welke zich op de kleurencirkel links en rechts van rood bevinden (fig 9). Koude kleuren zijn deze kleuren waarbij wij bijvoorbeeld
aan ijs denken en dus eerder de kleuren welke zich op de kleurencirkel links en rechts van blauw (fig 10)
bevinden, samen met de neutralen wit en zwart. De raakvlakken tussen beide kleurhelften noemen wij
tussenkleuren en kunnen eens warm, dan weer koud zijn naarmaate meer rood, dan wel blauw in deze
kleur aanwezig is.

fig 9 warme kleuren fig 10 koude kleuren

Kleuropdeling vanuit astrologisch oogpunt
Astrologie is een zeer omstreden materie. In onderstaande afbeelding (fig 11) vind je een geboortecirkel.
Voor hen die erin geloven kan dit wel een leuke oefening zijn.


fig.11 Geboortecirkel

De cirkel verbeeldt de hemel rond de aarde. Jij staat in de tekening in het midden van de cirkel op aarde
op je geboorteplek. Boven je (boven de horizontale lijn tussen Ascendant = AC en Descendant = DC, de
bovenste helft van de cirkel) is de zichtbare hemel. Alles wat onder die lijn staat is onzichtbaar voor jou.
De horizontale lijn wordt doorsneden door de lijn MC/IC. Het MC is het punt waar die dag de zon op het
hoogtepunt zal staan (in het zenith),het IC, is het punt daar recht tegenover (het nachtpunt).
De planeten, Zon en Maan kunnen op elke plek in de horoscooptekening (dus aan de hemel) staan. Het
moment van je geboorte bepaalt waar de zon staat tov. de ascendent. Behalve zon en maan zie je in
bovenstaande tekening ook de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus
en Pluto. Alle hemellichamen komen op bij de Ascendant en gaan onder bij de Descendant. Op de
achtergrond van de planeten (gezien vanaf de middenstip, de aarde) staan de sterrenbeelden.

Oefening:
Volgens de astrologie zou er een verband bestaan tussen 2 complementaire kleuren, zijnde de
twee kleuren welke recht tegenover elkaar staan op de cirkel, en zou overeenkomen met
je ideale partnerkeuze. Hoe dichter men deze ideale positie benadert, hoe complementairder
de 2 karakters zouden zijn.

___________________________________________________________________________

[poll id='1']

___________________________________________________________________________

Wat ook uw vraag of probleem mag zijn, wij hebben voor u de oplossing in huis.
Wens je van onze expertise gebruik te maken, ga naar contact, of consultancy.
Aarzel niet om contact op te nemen.

Uw Colorshop team